Voor een duurzame toekomst!

Verzoek Motie gemeenteraadsfractie aan SLA

Eijsden 5 maart 2024

Geachte gemeenteraad,

Op 21 december hebben Milieu front Eijsden en RUD Zuid-Limburg bijgevoegd voorstel tot toetreding tot het Schone Lucht Akkoord (SLA) besproken met de verantwoordelijke ambtenaar. Meer dan 100 gemeenten in Nederland zijn inmiddels al toegetreden tot SLA. De landelijke overheid juicht het toe als ook op decentraal niveau aandacht is voor schone lucht.

Begin 2024 is weer een nieuwe ronde van start gegaan voor het indienen van voorstellen die mede gesubsidieerd kunnen worden door het landelijk programma. Wij zijn met een collectief van vrijwilligers bezig om sensoren aan te schaffen voor het meten van luchtkwaliteit en geluid. Hiervoor is budget nodig dat mogelijkerwijs via het Schone Lucht Akkoord gerealiseerd zou kunnen worden, mits de gemeente ook als co-financier optreedt (50-50 verdeling). De eigen bijdrage van de gemeente zou gerealiseerd kunnen worden door de personele inzet van de RUD Zuid-Limburg ten behoeve van de gemeente Eijsden-Margraten. We zijn hierover in overleg met de RUD en zien goede mogelijkheden om met burgers een meetnetwerk op te zetten met ondersteuning van RUD Zuid-Limburg.

Op 2 febr. Jl. heeft wederom overleg plaatsgevonden met de verantwoordelijke ambtenaar over toetreding tot SLA. Een collegebesluit is daartoe voldoende. Beloofd is dat het voorstel voor het collegebesluit op 20 februari voorgelegd zou worden ter accordering.  Dit is om onduidelijke redenen niet gebeurd. Kortom, er lijkt weinig voortgang in de totstandkoming om toe te treden tot SLA.

Het zou ons, vanuit Milieu front Eijsden en het collectief van inmiddels 60 hoogleraren van de Universiteit Maastricht, enorm helpen als de fracties een motie indienen tot toetreding tot het Schone Lucht Akkoord. Dan kunnen we hopelijk nog in de subsidieronde van 2024 meeliften. Bij vertraging tot toetreding gaat dit niet lukken en zijn we al gauw een jaar verder. Wij zijn ook van mening dat toetreding tot het Schone Lucht Akkoord kan bijdragen aan het recentelijk genomen gemeenteraadsbesluit om de natuur als rechtspersoon te beschouwen.

Daarom aan u als gemeenteraadsfractie het verzoek om een motie tot toetreding tot het Schone Lucht Akkoord in te dienen en te ondersteunen.

Met vriendelijke groet,

Hein Wellen, namens Milieu front Eijsden

Maria Jansen als vertegenwoordiger van het collectief van 60 hoogleraren Universiteit Maastricht

Cc College van B&W

BIJLAGE Voorstel ambities gemeente Eijsden-Margraten t.a.v. Schone Lucht Akkoord

SCHONE LUCHT AKKOORD

Memo:                                Schone Lucht Akkoord: ambities en mogelijkheden

Van                       Milieu front Eijsden, RUD-ZL, het collectief van 60 hoogleraren

To:                         Gemeente Eijsden-Margraten

Date:                    5 maart 2024; aangepaste versie van 13 dec 2023

INTRODUCTIE

Recentelijk hebben wij met burgemeester Alain Krijnen en wethouder Mark Gerritsen overleg gevoerd over de grensoverschrijdende milieuproblematiek. Tijdens ons overleg is door Milieu front Eijsden aangegeven dat het hoge prioriteit verdient om als gemeente aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord.

Het doel van het Schone Lucht Akkoord (SLA), dat sinds 2020 bestaat, is om de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Het is een akkoord tussen Rijk, provincies en een groot aantal gemeenten. De provincie Limburg is, naast overigens alle andere provincies, reeds aangesloten alsook een aantal gemeenten in Zuid-Limburg. In Nederland hebben zich al meer dan 100 gemeenten aangesloten. Gezien de ernst en de omvang van de grensoverschrijdende milieuproblematiek (zie figuur 1) biedt het Schone Lucht Akkoord kansen en mogelijkheden om gezamenlijk onze ambitie ten aanzien van een gezonde leefomgeving te realiseren.

Figuur 1: bronnen van verontreiniging in de grensregio

De landelijke overheid juicht het toe als ook op decentraal niveau aandacht is voor schone lucht. Velen beschouwen het inademen van (schone) lucht als een vanzelfsprekendheid maar velen staan onvoldoende stil bij de verontreinigde stoffen (van zware metalen tot fijn- en ultrafijnstof) die onzichtbaar in de lucht zitten en daardoor gezondheidsschade kunnen aanrichten. Door luchtverontreiniging leven Nederlanders gemiddeld 9 maanden korter. Ook overlijden er in Nederland jaarlijks circa 11.000 mensen vroegtijdig door ongezonde lucht. In de gemeente Eijsden-Margraten is aanzienlijke gezondheidswinst te behalen.

Er is rijksfinanciering beschikbaar voor pilotprojecten, de uitvoering van specifieke maatregelen en de uitvoering van maatregelen in samenwerkingsverband. Financiering kan worden aangevraagd via de Specifieke Uitkering (SpUk) van het SLA.

Deelnemers van het Schone Lucht Akkoord delen kennis en helpen elkaar. Zo hoeft de gemeente niet alleen het wiel uit te vinden. Deze kennis wordt gedeeld tijdens bijeenkomsten en via de online samenwerkruimte. Daarnaast zijn kennisinstellingen zoals het RIVM en TNO betrokken bij het SLA.

Milieu front Eijsden is graag bereid om samen met de gemeente onze ambitie te formuleren en pilotprojecten te starten. Wij geven hiertoe een eerste aanzet die we graag op 21 dec in ons gezamenlijk overleg willen bespreken.

Begin 2024 start weer een nieuwe ronde voor het indienen van voorstellen die mede gesubsidieerd kunnen worden door het landelijk programma, met een verdeling van 50% subsidie en 50% co-financiering. De eigen bijdrage van de gemeente zou gerealiseerd kunnen worden door de personele inzet van de RUD Zuid-Limburg ten behoeve van de gemeente Eijsden-Margraten en overige, nader te omschrijven inzet. Het zou ons, vanuit Milieu front Eijsden en het collectief van inmiddels 60 hoogleraren van de Universiteit Maastricht, enorm helpen als de gemeente E-M toetreedt tot het Schone Lucht Akkoord. Dan kunnen we begin 2024 in de nieuwe subsidierondes meeliften. Wij zijn ook van mening dat toetreding tot het Schone Lucht Akkoord kan bijdragen aan het recentelijk genomen gemeenteraadsbesluit om de natuur als rechtspersoon te beschouwen.

AMBITIES

Puntsgewijs beschrijven we ambities met doelstelling en een korte beschrijving wat betreft de aanpak. Dit willen we graag op 21 dec nader bespreken met de gem E-M. Bij goedkeuring worden nadere uitwerkingsplannen opgesteld die begin 2024 ingediend kunnen worden bij het Schone Lucht Akkoord.

Ambitie 1

Doel: Bewustwording creëren onder de burgers van de gemeente Eijsden-Margraten ten aanzien van de overlast en hinder van houtstook voor omwonenden en de ernstig negatieve effecten ervan op de luchtkwaliteit.

Vanuit SLA is er veel aandacht voor de hinder en de milieubelasting van houtstook. Er is een werkwijze opgezet met het doel om in het dichtbevolkte Nederland bewustwording te creëren voor de overlast van houtstook voor omwonenden. Er is foldermateriaal ontwikkeld dat landelijk beschikbaar wordt gesteld voor lokale verspreiding om bij te dragen aan bewustwording.

Ambitie 2

Doel: Burgers uit de grensregio betrekken bij het meten van de luchtkwaliteit waardoor zij zich bewust worden van de impact van de luchtkwaliteit op gezondheid en welbevinden.

Aanpak: Recentelijk is een gelegenheidsconsortium geformeerd om gezamenlijk bezwaar aan te tekenen tegen vergunningverlening van een ‘Biomassacentrale’ door Bee Green in Lixhe. Het consortium, dat zichzelf de naam geeft ‘Bee Green Consortium’ bestaat uit: Stichting Goed leven in de Jekervallei, Visons Demain, representant van inwoners uit Visé, Stichting Milieu front Eijsden, Milieudefensie Maastricht, Défendons nos Villages met vertegenwoordigers uit Lixhe en Lannaye, de Limburgse Milieukoepel (Vlaanderen), het netwerk van 60 Zuid-Limburgse hoogleraren, Natuur- en Milieufederatie Limburg, Vereniging Natuurmonumenten en Canopea (Waals Milieu-netwerk). Het consortium wil meetgegevens over de luchtkwaliteit verzamelen. Daarnaast heeft ook het CLAP actiecomité tegen Luik Bierset aangegeven geïnteresseerd te zijn luchtkwaliteitsgegevens omdat zij weinig tot geen vertrouwen hebben in de metingen die door de luchthaven autoriteiten gedaan worden.

Er zijn sensoren ontwikkeld door de Belgische Beweging.net en Luchtpijp, mede bedoeld om burgers te betrekken bij het meten van de luchtkwaliteit en bewustwording te realiseren over de impact van luchtkwaliteit. De sensor meet pm2.5, pm10, temperatuur en vocht. Deze sensor kits zijn relatief goedkoop en beschikbaar voor ongeveer 80 EUR per stuk, en er staan er meer dan 11 500 over heel Europa. De data die de sensoren verzamelen zijn vrij beschikbaar. Het betreft een open source community dataverzameling waarbij elke gebruiker de luchtkwaliteit in zijn of haar woonomgeving kan volgen. Met een groot meetnetwerk kan men 24/7 op veel locaties meten en bewustwording creëren. In de grensregio zouden we ca. 60 meetpunten willen inrichten, op de hoger gelegen delen van Margraten (met schonere lucht) en de lagergelegen delen in Eijsden (met minder schone lucht). In 2024 zouden ook geluidssensoren toegevoegd kunnen worden aan de apparatuur. Dit is eens te meer relevant omdat de gem E-M een grote mate van geluidsbelasting kent.

Ambitie 3

Doel: Leerlingen van het primair onderwijs in de gem E-M kennis en inzicht bijbrengen over het meten van luchtkwaliteit.

Aanpak: In overleg met de po-scholen uit gem E-M bouwen leerlingen uit groep 7 en 8 een sensor kit (de relatief goedkope variant) tijdens practicumlessen. Scholen participeren op basis van vrijwilligheid. Daarnaast bezoeken de leerlingen het RUD ZL meetstation in Maastricht (of in Eijsden zodra dat er is) en krijgen zij van RUD ZL uitleg over hoe zo’n meetstation eruitziet en hoe het werkt (1 dagdeel bezoek aan meetstation inclusief uitleg). De zelf gebouwde kits worden thuis geplaatst. Hierdoor worden ook de ouders geïnformeerd over en betrokken bij het belang van luchtkwaliteit, en ook over eventuele eigen houtstook en de impact daarvan.

Ambitie 4

Doel: Meetpunt ultrafijnstof in Eijsden ten behoeve van inzicht in de uitstoot van UFP.

Aanpak: In het kader van het Schone Lucht Akkoord heeft de provincie Limburg extra meetapparatuur aangeschaft. Een van de meetstations voor pm10 en pm2.5 staat gepland voor Eijsden, Trichterweg 46. De aansluitkabels van Enexis voor een meetstation zijn daar reeds beschikbaar en met een opdracht aan de wethouder zou het meetstation daar geïnstalleerd kunnen worden. Vanuit het Schone Lucht Akkoord zou daaraan toegevoegd kunnen worden een meting van ultrafijnstof (pm0.1). Dit meetpunt kan voor de pm10 en pm 2,5 waarden tevens als een soort van referentie gebruikt worden voor de metingen door burgers en leerlingen uit ambitie 2 en 3

Ambitie 5

Doel: Meten van luchtkwaliteit en bewustwording van burgers

Aanpak: het installeren van 1 extra Ohnics meetstation in Eijsden voor de komende 3 jaar, 24/7 uit te lezen en met correctiefactor voor hoge relatieve luchtvochtigheid (>60%) een betrouwbaar meetinstrument (99% nauwkeurig). De Ohnics kan ook worden ingezet om hittestress in kaart te brengen. In 2024 wordt ook een geluidssensor toegevoegd aan het meetinstrument. Zie de opm hierover bij ambitie 2. In Fig 2 zijn de meetpunten van het Maastrichtse Ohnics netwerk uitgezet. De data die in gem E-M gemeten worden kunnen vergeleken worden met de 60 meetpunten in Maastricht en omstreken.

Fig 2: overzicht van de Ohnics meetpunten in Zuid-Limburg

Ambitie 6

Doel: inzicht geven in zware metalen die aan pm-deeltjes kleven.

Aanpak: Bij de Universiteit Maastricht vragen we na of er mogelijkheden zijn om zware metalen te meten via luchtfilters. Het gaat dan om metalen als arsenicum, zink, kwik, cadmium etc. De informatie over de aanwezigheid van zware metalen geeft inzicht in lokale bronnen van vervuiling zoals Zinkwit, CBR, Knauf, Umicore, of verbranding van zwaar verontreinigd afval/slib en de cumulatieve effecten daarvan op de kwaliteit van water, bodem en lucht. Grenswaarden voor deze zware metalen zijn vastgesteld: de EU-norm of de WHO-norm.